“Orwell had, aan het eind van zijn leven, eind jaren veertig, toen hij 1984 schreef, niet kunnen voorzien dat mensen zich zonder dwang, zonder overheidspropaganda, maar vrijwillig en met een ongekende gretigheid zulke ‘alternatieve’ werkelijkheden zouden omarmen. Hij had de digitalisering en virtualisering niet voorzien, waardoor met name zijn essay over politieke taalmanipulatie nu ook wat naïef overkomt.
Tijdens de laatste sinterklaasviering dacht ik aan 1984 tijdens het liedjeszingen. Overal waar ik ‘Zwarte Piet’ verwachtte, zongen de kinderen ‘Lieve Piet’. Lieve Piet ging uit fietsen toen klapte zijn band. Zongen ze per ongeluk toch ‘Zwarte Piet’, dan keken ze elkaar besmuikt aan, alsof ze een vies woord hadden gezegd.
Lieve Piet, wiedewiedewiet. Waren dit de vruchten van een nationale newspeak-operatie? Dat uit bibliotheken en van Facebook de Zwarte Pieten werden verwijderd, was mij niet ontgaan. Maar deze taalzuivering leek me wel erg orwelliaans.
Maar ook hier zit er geen totalitaire overheid achter; het werkt subtieler, geniepiger. Er is een informele dwang om je aan bepaalde codes te houden. In de samenleving zelf ontstaat de krampachtige drang om je aan normen te houden. Geen ‘blank’ maar ‘wit’, of hilarische constructies als ‘people who menstruate’, waarbij je onder vuur komt te liggen als je, zoals J.K. Rowling deed, het hilarische karakter ervan aanstipt (‘Was er geen woord voor die mensen? Someone help me out. Wumben? Wimpund? Woomud?’)
Mensen die menstrueren. Mensen van kleur. Mensen van vagina. Ik hoorde van iemand met Turkse roots dat hij zich niet in het racismedebat diende te mengen als ‘non-black person of colour’. In het identiteitsdenken stikt het van de orwelliaanse kippenhokken, waar de bewoners zich vrijwillig in verschansen. Uit het gaas klinkt alleen nog gekakel, onmachtig een gedeelde taal te worden om een gedeelde werkelijkheid mee te smeden. Binnen de hokken voelt iedereen zich wijs, verlicht en vrij. Maar zoals Orwell in het (pas later gepubliceerde) voorwoord bij Animal Farm stelde: ‘Als vrijheid iets betekent, dan is het wel het recht om mensen te vertellen wat ze niet willen horen.’”
